تشخیص و درمان بیماری آلزایمر

علت واقعی آلزایمر هنوز معلوم نیست هیچ کس دقیقا نمی داند از چه رو بعضی از اشخاص دچارش می شوند و پاره ای جان سالم به در می برند. تقریبا ۱۰ درصد افراد بالای ۶۰ سال ، زوال عقل دارند و حدود نیمی عقل دارند از آنها مبتلا به آلزایمر می باشند . آلزایمر نوعی بیماری ناهمگن از نظر ژنتیکی است که در تمام نژادها دیده می شود . ۵ درصد بیماران دچار بیماری خانوادگی با تظاهر زود هنگام ، ۱۵-۲۰ دصد دچار بیماری خانوادگی با تظاهر دیررس ، ۷۵ درصد مبتلا به بیماری تک گیر می باشند. ۱۰ درصد موارد آلزایمر خانوادگی ، توارث اتوزومی غالب و بقیه چند عاملی را نشان می دهند .

مهمترین یافته های شناختی بیماری آلزایمر، رسوب دو پروتئین رشته ای پپتید بتا آمیلویید تاو در مغز می باشد. پپتید بتا آمیلویید که از پروتئین رمز گردانی شده توسط یکی از ژنهای مستعد کننده به بیماری آلزایمر خانوادگی بوجود می آید ، در پلاکهای آمیلویید یا پیری در فضای خارج سلولی مخ مبتلایان به آلزایمر یافت می شود. پلاکهای آمیلویید، حاوی پروتئینهای دیگر علاوه بر بتا آمیلویید می باشند. از جمله آپولیپو پروتئین E که این هم توسط نوعی ژن مستعد کننده به آلزایمر (APOE ) رمز گردانی می شود.

اشکال هیپر فسفریله پروتئین تاو ) TAU ( ، کلافهای نوروفیبریلاری را تشکیل می دهند که بر خلاف پلاکهای آمیلویید در داخل نورونهای آلزایمر یافت می شوند . تاو یک پروتئین مرتبط با میکرو توبولهاست که بطور وافری در نورونهای مغز بروز می یابد . این پروتئین ، تجمع و پایداری میکروتوبولها را که بر اثر فسفوریلاسیون کاهش می یابد ، تقویت می کند . تشکیل کلافه های و نورو فیبریلازی تاو ظاهرا یکی از علل استحاله نورونی در بیماری آلزایمر است .

 به طور کلی علت بیماری آلزایمر آسیب برگشت ناپذیر یا از دست رفتن سلولهای مغز به علل ناشناخته است 

علت آلزایمر چیست؟

برخی دانشمندان معتقدند این که « علت آلزایمر چیست » اهمیتی ندارد چرا که در نهایت این آسیب اکسیداتیو است که بر اثر مروز زمان مغز را مبتلا می کند و در ایجاد این بیماری نقش دارد . وقتی بدن برای تولید انرژی اکسیژن را می سوزاند این فرآیند ملکول های ناپایداری تولید می کند که به نام رادیکال های آزاد معرفند . این ملکولهای ناپایدار الکترونها را از ملکولهای سالم بدن می دزدند، تا خودشان را متعادل کنند و به این صورت به تمام سلولهای بدن از جلمه سلول های مغزی صدمه می زنند. آلودگی هوا، دود سیگار، مصرف الکل و … از عواملی هستند که سبب ایجاد رادیکال های آزاد می شوند.

تشخیص بیماری آلزایمر

تشخیص بیماری آلزایمر از دیگر اختلالات مغزی . به روش حذفی انجام می گیرد ( زیرا بعضی از این اختلالات قابل درمان هستند ) بنابراین نخست پزشک متخصص مغز و اعصاب می کوشد نوع اختلال را مشخص کند و تمام عوامل دیگر را ممکن است علایم بیماری آلزایمر را ایجاد کند ، از جلمه:

  • بیماری افسردگی
  • اثر ثانوی بعد از داروها در تداخل با داروهای دیگر
  • کمبود ویتامین ها
  • اختلالات هورمونی و متابولیکی
  • بیماری های ناشی از الکلی بودن

و نیز بیماری هایی که مرکز دستگاه عصبی را فرا می گیرد. مثل:

  • عفونت ناشی از سیفلیس
  • بیماری پارکینسون
  • هانتینگون
  • غده های مغزی و زیاد شدن آب جمجمه با آب طبیعی

هر یک از این بیماری ها علائمی دارند که ممکن پزشک را در تشخیص به اشتباه بیندازد . وقتی پزشک مطمئن شده که اختلال مغزی بیماری اش ناشی از هیچ یک از بیماریهای فوق نیست ، دستور یک معاینه کامل بدنی را می دهد .

این کار شامل الکتروکاردیوگارم، شمارش خون ، اندازه گیری الکترولیت ها ، تست های کبدی و تیروئیدی ، جستجو برای یافتن احتمالی عفونت سیفلیس ، احتساب سرعت رسوبی خون تئین ، غلظت داروهای مصرفی و خون بیمار است . ضمنا پزشک دستور گرفتن الکتروآنسفالوگرام ، یک سی تی اسکن و عکسبرداری از ریه ها و M.R.I برای کشف احتمال نارسایی  عروق می دهد.

اگر پس از این بررسی دقیق پزشک به وجود بیماری آلزایمر مشکوک شد بیمار را برای یک بررسی روان پزشکی ، معاینه عصبی و انجام تستهای روانی عصبی وآزمونهای بررسی روانی می فرستد . با همه این احوال ، در حال حاضر هیچ آزمایشی برای تشخیص بیماری آلزایمر وجود ندارد و به خود پزشک متخصص مغز و اعصاب مربوط است که بتواند نشانه های این بیماری را کشف کند.

تشخیص افتراقی بیماری آلزایمر، به ویژه از طریق بررسی تمام آزمونهای روانی برای آشکار کردن کاهش اعمال عالیه مغز انجام می شود ؛ ولی این آزمون ها هنگامی به راستی ارزشمندند که بیمار در اوایل بیماری باشد . گاه چشم پوشی بسیار زیاد اطرافیان بیمار از بعضی رفتارهای او سبب می شود که خیلی دیر متوجه بیماری و هنگامی به پزشک مراجعه کنند، که دیگر دیر شده است و بیماری پیشرفت زیادی کرده است. با توجه به این که علت، نحوه پیدایش و روال پیدایش ضایعات مغزی در بیماری آلزایمر علی رغم پیشرفت پژوهش های علمی همچنان ناشناخته باقی مانده است، هم اکنون هیچ گونه داروی خاصی برای معالجه این بیماری و یا توقف اختلالات مغزی ناشی از آن وجود ندارد . با این حال ، می توان برخی علائم این بیماری مثل بی خوابی ، بی قراری ، پرخاشگری ، عصبیت ، افسردگی و اضطراب را با تلقین با دارو معالجه کرد .

علائم نخست بیماری آلزایمر:

  • فراموشی وقایع اخیرا اتفاق افتاده
  • دشواری فزاینده در انجام کارهای نیازمند قوه عقلانی مثل وظایف شغلی ، رسیدگی به امور مالیاتی یا مدیریت خانه
  • تغییرات شخصیتی ، از جمله ناتوانی در کنترل هیجانات و اختلال در قضاوت مراحل بعدی
  • مشکل در انجام کارهای ساده مثل انتخاب لباس ، یا انجام محاسبات ساده ریاضی
  • ناتوانی در شناسایی افراد آشنا
  • بی علاقگی به بهداشت شخصی یا ظاهر فرد
  • مشکل در غذا خوردن
  • گرفتن حالت تهاجمی و انکار اینکه اصلا مشکل وجود دارد
  • از دست دادن خودداری جنسی
  • گم شدن در خیابان
  • اضطراب و بی خوابی مراحل پیشگیری
  • از دست دادن کامل حافظه ، کلام و عملکرد عضلانی ( از جمله کنترل ادار و مدفوع ) در این حالت فرد نیاز به مراقبت و نظارت کامل دارد .
  • حالت تهاجمی شدید
  • نشان دادند هیجانهای کودکانه از خود
  • برنیامدن از عهده نظافت شخصی و لباس و پوشیدن

پیشگیری از آلزایمر، مقدم بر درمان

سالمندانی که از بیماری آلزایمر یا از اختلالهای حافظه ای سبک رنج می برند ، می توانند عادات خود را انطباق دهند . همه ما ، پیر و جوان می توانیم یک دفترچه یادداشت و یک مداد در جیب خود یا در کنار تلفن داشته باشیم و پیامهای خود را خیلی راحت در آن بنویسیم . ماحتی می توانیم یک تقویم به همراه داشته باشیم و رویدادهای پیش بینی شده ، حتی کارهای روزمره را در آن بنویسیم .  اشخاصی که از افت حافظه رنج می برند ، می تانند روی روزهایی که سپری می شود خط بکشند . می توانند از داروهایی استفاده که مقدار آنها برای هر روز از هفته و ماه مشخص شده است .

برقراری نظم روزانه و کمک گرفتن از وسایل کمک حافظه بسیاری از سالمندانی را که توانایی تشکیل خاطرات تازه را ندارند از دشواریهای حاد نجات می دهد .

درمان

  • اگر یکی از اعضای خانواده دچار این بیماری است، حالت خصومت آنها را به خود نگیرید . محیط خانه را طوری تغییر دهید که فرد بیمار دچار آسیب بدنی نشود .
  • ارگ مراقبت از ییک از اعضای خانواده که دچار این بیماری است را به عهده دارید ، از دیگران درخواست کمک کنید تا بتوانید به خود استراحت دهید . از اینکه نیاز به استراحت و فراغت دارید احساس گناه نکنید حتی اگر بیمار از این مساله احساس رضایت نداشته باشد .
  • اگر گروه حمایتی برای خانواده بیماران آلزایمر وجود دارد به آن بپیوندید و اگر وجود ندارد به ایجاد آن اهتمام ورزید .
  • افراد مراقبت کننده از بیمار می توانند برخی از مشکلات بیمار را با اجرای بعضی کارها کاهش دهند . مانند تکرار ، برای بیمارانی که مشکلی در حافظه دارند شاید یادآوری مکرر کمک کننده باشد . و اطمینان دهی که یک گفتگوی صمیمانه مختصر و در عین حال قوی می تواند بیمار مضطرب یا آشفته را آرام کند . و منحرف کردن ذهن بیمار ، که قدم زدن با بیمار می تواند در این زمینه کمک کننده باشد .

چه رژیم غذایی مناسب بیماران آلزایمری است؟

باید از تمام منابع احتمالی آلومینیوم شامل مواد غذایی ، داروهای ضد اسید معده ، برخی از انواع آسپرین و نیز بعضی داروهای ضد اسهال اجتناب شود . موادی که اسفتاده از آنها توصیه می شود عبارت اند از :

« ویتامین C » روزانه ۱۰۰۰ میلی گرم ، « ویتامین E » روزانه ۴۰۰ واحد ، « بتاکاروتن » روزانه ۱۰۰۰۰ واحد ، « سلنیوم » روزانه ۵۰ میکروگرم ، « ویتامین ۱۲B ) ، روزانه ۱۰۰۰  میکروگرم ، « کولین » روزانه ۶۵۰ میلی گرم ، « روی » روزانه ۵۰ میلی گرم .

« ویتامین C » روزانه ۱۰۰۰ میلی گرم ، « ویتامین E » روزانه ۴۰۰ واحد ، « بتاکاروتن » روزانه ۱۰۰۰۰ واحد ، « سلنیوم » روزانه ۵۰ میکروگرم ، « ویتامین ۱۲B » روزانه ۱۰۰۰ میکرو گرم ، « کولین » ۶۵۰ میلی گرم ، « روی » روزانه ۵۰ میلی گرم .

علل و عوامل بیماری آلزایمر

در بعضی خانواده های بزرگ که در آنها ازدواجهای فامیلی زیاد بوده چند مورد مشابه از بیماری های آلزایمر دیده شده که البته بسیار نادر است . این بیماری مسری نیست و نتیجه طبیعی پیر شدن اشخاص نیز نیست . مرد و زن به یک نسبت به این بیماری دچار می شوند اما چون مردها زودتر از زنان می میرند ، سه چهارم بیماران را زنان تشکیل میدهند .

بیماری آلزایمر ویژه نژاد، حرفه، و طبقه اجتماعی یا اقتصادی خاصی نیست و به سطح هوشی افراد نیز ربطی ندارد ، عامل مشخصه این بیماری عبارت است از اختلال در مفهوم کاربرد اشیا ، اختلال در عملکرد و حرکات، و نیز اختلال در تکلم، تحقیقات نشان می دهند که این بیماری نه ناشی از تورم شرائین مغزی است و نه خستگی مفرط ، نه فعالیت بیش از حد مغز یا عدم فعالیت آن . ضمنا ضربه های عاطفی و روحی مثل مرگ همسر یا فرزند ، بازنشستگی ، بیکاری ، تغییر محل زندگی طلاق و یا غم های شدید عامل ایجاد این بیماری نیستند ولی هر یک از این ضربه ها ممکن است وجود این بیماری را در شخص بارزتر کند و ظهور آن را سرعت بخشد .

با این همه درباره علت وجود این بیماری چندین فرضیه وجود دارد، ولی مهمترین آنها فرضیه ژنتیکی یا چند ژنتیکی است که از دیگر فرضیه ها جدی تر به نظر می آید. تا چندی پیش، مکانیسم های بیوشیمیایی تقریبا تمام بیماری های استحاله ای عصبی با شروع در سنین بزرگسالی کاملا ناشناخته بودند، یکی از شایع ترین این اختلالات همان آلزایمر است که حدودا ۷۴ درصد افراد را در کشورهای پیشرفته مبتلا می کند.

آلزایمر عموما در دهه های هفتم تا نهم عمر ( ۷۰ تا ۹۰ سالگی ) تظاهر می کند، اما برخی از اشکال آن اغلب زودتر و گاهی حتی در دهه سوم علامت دار می شوند. مراحل بالینی این بیماری متغیر است ، اما شامل زوال پیشرونده حافظه و اعمال شناختی عالی تر مانند قدرت استدلال ، به علاوه تغییرات رفتاری است . این اختلالات نمایانگر استحاله و نابودی سلولهای عصبی در نواحی خاصی از قشر مخ ، خصوصا قشر گیجگاهی ، آهیانه و هیپوکامپ هستند .

 

نوار عصب و عضله توسط دکتر بتول دادخواه متخصص مغز و اعصاب 

سوال خود را مطرح کنید :


پاسخی بگذارید