۱۴ اختلال حرکتی مربوط به مغز و اعصاب

اصطلاح «اختلالات حرکتی» به مجموعه ای از بیماری‌های دستگاه عصبی(نورولوژیک) اشاره دارد که منجر به ایجاد حرکات افزایش یافته‌ی غیر طبیعی (ارادی یا غیر ارادی) می‌شوند. اختلالات حرکتی همچنین می‌توانند باعث کاهش و یا کندی حرکات نیز شوند.

اختلالات حرکتی چیست؟

سندرم‌هایی بالینی هستند که با افزایش یا کاهش حرکات ارادی و غیر ارادی، بدون ضعف یا اسپاسم (گرفتگی عضلانی) همراه هستند. این اختلالات ارتباط تنگاتنگی با هسته‌های قاعده ای و خارج هرمی دارند. اختلالات حرکتی معمولا به دو دسته تقسیم می شوند:

  • ‌هایپرکینتیک (حالت افزایش یافته‌ی حرکات)
  • هایپوکینتیک (حالت کاهش یافته‌ی حرکات)

اختلالات حرکتی‌هایپرکینتیک

به دیس کینزی یا حرکات اضافی، تکراری و غیر ارادی اشاره دارند که فرکانس آنها خارج از محدوده‌ی حرکتی طبیعی است.

اختلالات‌هایپوکینتیک

به آکینزی (فقدان حرکت)،‌ هایپوکینزی (کاهش دامنه ی حرکات)، برادی کینزی (کاهش سرعت حرکت) و سفتی عضلات حرکتی اشاره دارند.

حرکات غیر طبیعی

اولین تظاهر اختلالات حرکتی اولیه می‌باشند اما در اختلالات حرکتی ثانویه، حرکات طبیعی بوده و نشان دهنده‌ی یک اختلال نورولوژیک عمومی می‌باشند.

اختلال حرکتی آتاکسی

آتاکسی یک اختلال تحلیل برنده است که مغز، ساقه‌ی مغز و یا نخاع را درگیر می‌کند. این موضوع می‌تواند منجر به کاهش ظرافت، عدم دقت، ناپایداری، عدم تعادل و لرزش و یا عدم وجود هماهنگی در هنگام انجام حرکات ارادی شود.
در این حالت حرکات ظریف نیستند و منفصل یا نامنظم به نظر می‌رسند. بیماران مبتلا ممکن است به دلیل مشکل در راه رفتن، مکرراً دچار سقوط شوند. آتاکسی همچنین می‌تواند چشم‌ها و تکلم فرد را نیز تحت تأثیر قرار دهد. چنانچه یک اختلال متابولیسمی علت زمینه ای آتاکسی باشد ممکن است بتوان آن را در افراد مناسب درمان نمود.

اختلال حرکتی دیس تونی

دیس تونی یک اختلال نورولوژیک در ماهیچه‌ها است که مشخصه ی آن اسپاسم‌های غیر ارادی عضلانی میباشد. دیس تونی در نتیجه ی عملکرد غیرطبیعی هسته‌های قاعده ای (واقع در عمق مغز) بوجود می‌آید که وظیفه‌ی آنها هماهنگ کردن حرکات می‌باشد. این مناطق مغز، سرعت و نرمی حرکات را کنترل نموده و از حرکات ناخواسته جلوگیری می‌نمایند.

بیماران مبتلا به دیس تونی ممکن است انحرافات حرکتی غیر قابل کنترل، حرکات تکراری و یا شکل و شمایل (Posture) غیر طبیعی اندام‌ها را تجربه کنند. این بیماری می تواند هر بخشی از بدن نظیر بازوها، پاها، تنه، پلک‌ها و طناب‌های صوتی را درگیر کند.

لرزش حرکتی (Essential Tremor)

لرزش حرکتی نوعی لرزش غیر کنترل شده است که معمولا یک یا دو دست یا بازو را درگیر کرده و در حین انجام حرکات پایه تشدید می‌شود. این نوع لرزش حدود ۵ میلیون آمریکایی را درگیر خود کرده است. طبق اطلاعات کتابخانه ی ملی پزشکی، لرزش حرکتی اغلب در افراد بالای ۶۵ سال دیده می‌شود.

این نوع لرزش نه در اثر یک بیماری زمینه ای نظیر پارکینسون بلکه در اثر وجود ناهنجاری در نواحی‌ای از مغز که مسئول کنترل حرکت هستند بوجود می‌آید. حدود ۵۰ درصد از بیماران دارای سابقه ی خانوادگی هستند. این وضعیت معمولا منجر به بروز عوارض جدی نمی‌شود اما قطعا می‌تواند با فعالیت‌های روزانه تداخل پیدا کرده و منجر به استرس فرد شود.

در برخی موارد، حرکت درمانی یا تغییر سبک زندگی می‌تواند منجر به بهبود علائم شود. چنانچه وضعیت بیمار کارهای روزانه‌ی او را مختل کرده و با تاثیر منفی بر کیفیت زندگی وی همراه باشد، درمان دارویی یا جراحی در نظر گرفته می‌شود.

در حدود ۵۰ تا ۷۵ درصد از بیمارانی که دارو دریافت می‌کنند میزان لرزش‌ها کاهش پیدا می‌کند. معمولا از داروهایی نظیر بتابلوکر‌ها، داروهای ضد صرع، بنزودیازپین‌ها و مهار کننده‌های آنزیم کربینک انهیدراز استفاده می‌شود. بتابلوکر‌ها معمولا برای بیماران جوان‌تر تجویز می‌شوند چرا که ممکن است منجر به از بین رفتن حافظه و کاهش سطح هوشیاری در افراد مسن شوند. تزریق بوتاکس به قطع ارتباط بین عصب و عضله و کاهش احتمالی لرزش کمک می‌کند.

مطالب پیشنهادی:  آیا الکل روی مغز تاثیر دارد؟

اختلال حرکتی ‌هانتینگتون

بیماری ‌هانتینگتون یک بیماری پیشرونده و تحلیل برنده در یک سری سلول‌های عصبی خاص واقع در مغز می‌باشد. شروع این بیماری معمولاً در سنین بین ۳۵ تا ۵۰ است که به مدت ۱۰ تا ۲۵ سال و به صورت پیشرونده ادامه پیدا می‌کند.

تخمین زده می‌شود که‌ هانتینگتون ۱ نفر از هر ۱۰۰۰۰ نفر را در ایالات متحده درگیر کرده باشد. یک نوع خاص از‌هانتینگتون در سنین جوانی (۲۰ سالگی و کمتر) ایجاد می‌شود که ۱۶ درصد از موارد کل را شامل می‌شود.

علائم‌ هانتینگتون عبارتند از:

  • لرزش
  • حرکت غیر ارادی اندام‌های تنه و صورت
  • تحلیل سریع توانایی‌های ذهنی
  • ابتلا به مشکلات روانی

اختلال حرکتی MSA یا آتروفی سیستم چندگانه

آتروفی سیستم چندگانه، یک بیماری نورودژنراتیو (تحلیل برنده ی نورونی) است که حرکت، فشار خون و دیگر اعمال بدن را دچار اختلال می‌نماید. از آنجایی که علائم، زمان شروع و شدت MSA از فردی به فرد دیگر متغیر است بنابراین در ابتدا طیف‌های مختلف علائم به صورت سه بیماری جداگانه در نظر گرفته می‌شدند:

  • سندرم شای-دارگر(Shy-Darger)
  •  تحلیل استریاتونیگرال (تحلیل جسم مخطط-هسته ی سیاه)
  • آتروفی زیتوتی-پلی-مخچه ای (Olivopontocerebellar atrophy).

امروزه هر سه‌ی این بیماری‌ها تحت عنوان MSA شناخته می‌شوند. علائم این بیماری عبارتند از سفتی عضلات، کندی حرکات، عدم تعادل، ناپایداری، عدم هماهنگی حرکات، کاهش چشمگیر فشار خون در حالت ایستاده که منجر به سرگیجه، سبکی سر، غش و یا تاری دید می‌شود (افت فشار خون ارتواستاتیک)، ناباروری مردان، مشکلات ادراری و دشواری بلع و تکلم.

ممکن است به منظور کنترل علائم بیماری از دارو استفاده شود. لوودوپا و آگونیست‌های دوپامین که در درمان پارکینسون به کار می‌روند ممکن است در رفع کندی و سفتی عضلانی در برخی از بیماران موثر باشند.

می توان افت فشار ارتواستاتیک را با داروهای افزایش دهنده‌ی فشار خون کنترل کرد. با پیشرفت بیماری، فواید داروها کاهش می‌یابند. در موارد پیشرفته و شدید ممکن است یک لوله ی تغذیه برای زمانی که بیمار قادر به بلع نیست نیاز باشد.

اختلال حرکتی میوکلونوس

میوکلونوس گرفتگی یا اسپاسم متناوب یک یا چند عضله می‌باشد. این بیماری را به چند گروه عمده و چندین زیر گروه مختلف تقسیم می‌کنند. شایعترین نوع آن، میوکلونوس قشری است که از ناحیه‌ای از مغز به نام قشر حسی-حرکتی منشأ می‌گیرد. حرکات غیر ارادی در میوکلونوس معمولا ریتم منظمی دارند و ممکن است محدود به یک عضله ی منفرد یا یک گروه عضلانی (کانونی) یا چندین گروه عضلانی مختلف (چند کانونی) باشند.

این گرفتگی‌های عضلانی ممکن است بدون علت و یا در نتیجه ی بسیاری از بیماری‌ها رخ دهند. برخی از بیماری‌های همراه با میوکلونوس عبارتند از:

  • سلیاک
  • سندرم آنجلمن
  • بیماری‌هانتینگتون
  • سندرم رت
  • بیماری کروتز فلدت-ژاکوب
  • آلزایمر

بیماری پارکینسون

بیماری پارکینسون یک اختلال پیشرونده است که در اثر تحلیل سلول‌های عصبی بخشی از مغز موسوم به ماده ی سیاه(Substantia nigra) که مسئول حرکت است ایجاد می‌شود.

از بین رفتن و یا اختلال در فعالیت این سلول‌های عصبی منجر به از دست دادن توان تولید یک ماده‌ی شیمیایی مهم به نام دوپامین می‌شود.

بیماری پارکینسون منجر به ایجاد بسیاری از علائم می‌شود که عبارتند از لرزش، سفتی عضلات و اندام‌ها، از بین رفتن تدریجی حرکات غیر ارادی که اغلب منجر به کاهش مهارت‌های ذهنی و افزایش زمان واکنش دهی می‌شود، تغییرات صدا یا کاهش حالات چهره، از دست دادن تدریجی حرکات خود به خودی که منجر به از بین رفتن توان پلک زدن می‌شود، کاهش فرکانس بلع، آبریزش دهان، قامت خمیده، خم شدن ساعد‌ها، زانوها و لگن، عدم تعادل و افسردگی یا زوال عقل.

مطالب پیشنهادی:  آترواسکلروز یا تصلب شریان چیست؟

فلج پیشرونده‌ی فوق هسته‌ای
(PSP: Progressive Supra-nuclear Palsy)

PSP یک اختلال مغزی نادر است که منجر به ایجاد مشکلات عصبی دائمی و خطرناک می‌شود. افراد مبتلا به PSP از بین رفتن تدریجی سلول‌های عصبی اختصاصی، بلع، قدرت تکلم و حرکت چشم را تجربه می‌کنند. این افراد اغلب دچار تغییرات رفتاری و شناختی می‌شوند که به نوبه ی خود باعث طغیان‌های روحی و کاهش توانایی‌های فکری می‌گردند.

PSP عمدتا افراد در سنین ۴۰ تا ۶۰ سال را درگیر می‌کند و معمولا در عرض ۶ تا ۱۰ سال به صورت کامل پیشرفت می‌نماید. این بیماری گاهی مواقع به علت شباهت علائم با پارکینسون اشتباه می‌شود.

اگر چه علت PSP ناشناخته است با این حال محققان می‌دانند که در افراد مبتلا به این بیماری، یک پروتئین مغزی به نام tau به صورت توده‌های غیر طبیعی در سلول‌های عصبی خاصی از مغز تجمع می‌یابد.

به نظر می‌رسد استعداد ژنتیکی در این موضوع نقش داشته باشد. متاسفانه هیچ داروی موثری برای درمان PSP وجود ندارد اما تحقیقات در این زمینه ادامه دارند. داروهایی که ممکن است تا حدودی مفید واقع شوند عبارتند از لوودوپا، آمانتادین و آمی تریپتیلین. ممکن است از تزریق بوتاکس برای رفع اسپاسم پلک (Blepharo spasm یا بسته شدن غیر ارادی پلک) که در برخی از بیماران مبتلا به PSP رخ می‌دهد استفاده شود.

سندرم رت

سندرم رت یک اختلال عصبی پیشرونده است که منجر به ایجاد علائم ناتوان کننده نظیر کاهش توان عضلانی، حرکات تکراری دست، تنفس نامنظم، کاهش توان بیان احساسات، تاخیر در تکامل مغز و رشد سر، ناهنجاری‌های راه رفتن و تشنج می‌شود.

کاهش توان عضلانی معمولا اولین علامت این بیماری است. طبق گزارشات بنیاد بین المللی سندرم رت، حدود ۱ نفر از هر ۱۰۰۰۰ تا ۲۳۰۰۰ نوزاد دختر با سندرم ترتیب تشخیص داده می‌شود اما شیوع آن احتمالا بیشتر از این مقدار است چرا که تعداد زیادی از بیماران شناسایی نمی‌شوند. این سندرم می‌تواند نوزادان پسر را نیز درگیر کند اما آنها درصد کمی از بیماران را تشکیل می‌دهند.

سندرم رت در اثر جهش در ژن MECP2 واقع در کروموزوم X بوجود می‌آید. به نظر می رسد کودکان مبتلا به این سندرم تا سن ۶ تا ۱۸ ماهگی رشد طبیعی دارند ولی از این زمان به بعد علائم بیماری آنها شروع به ظاهر شدن می کنند.

سندرم رت قربانیان خود را به شدت ناتوان می‌کند؛ به نحوی که این افراد در تمام جوانب زندگی روزمره‌ی خود نیازمند کمک دیگران هستند. متاسفانه هیچ درمان قطعی‌ای برای این سندرم وجود ندارد. درمان این اختلال بر کنترل علایم تمرکز دارد و نیازمند استفاده از یک روش حمایتی در ابعاد مختلف می‌باشد.

سندرم رت به چهار حالت عمده پیشرفت می‌نماید که هر حالت دارای علائم و نیازهای درمانی اختصاصی خود است.
داروها برای کنترل تنفس نامنظم و اختلالات حرکتی مورد استفاده قرار می‌گیرند. داروهای ضد صرع برای کنترل تشنج به کار گرفته می‌شوند.

به منظور کمک به بیماران مبتلا به این سندرم برای سازگاری با چالش‌های روزمره و حفظ هر چه بیشتر کیفیت زندگی آنها، آموزش، درمان‌های حرفه‌ای و خدمات حمایتی صورت می‌پذیرند. اگر چه این بیماری بسیار ناتوان کننده است اما بیماران مبتلا به آن معمولا تا میانسالی زنده می‌مانند (به ندرت تا سنین بالای ۴۰ الی ۵۰ سال).

مطالب پیشنهادی:  درباره نوار عصب چشم بیشتر بدانید!

پارکینسونیسم ثانویه

پارکینسونیسم ثانویه یک اختلال با علائمی مشابه بیماری پارکینسون می‌باشد با این تفاوت که در اثر عواملی نظیر عوارض جانبی داروها، بیماری‌های نورودژنراتیو مختلف و بیماری‌ها یا آسیب‌های مغزی بوجود می‌آید.

همانند بیماری پارکینسون، در پارکینسونیسم ثانویه نیز علایمی نظیر لرزش، سفتی عضلات و اندام‌ها، فقدان تدریجی حرکات غیر ارادی که منجر به کاهش توانایی‌های ذهنی و افزایش مدت زمان واکنش می‌شوند، تغییرات صدا، فقدان تدریجی حرکات خودکار، کاهش فرکانس بلع و آبریزش دهان، قامت خمیده و خم شدن ساعد‌ها، زانوها و لگن، عدم تعادل، افسردگی و زوال عقل بوجود تظاهر پیدا می‌کنند.

هایپرتونی (اسپاستیسیته یا Spasticity)

هایپرتونی، افزایش انقباضات عضلانی است که منجر به سفتی یا سختی عضلات و اختلال در حرکت، تکلم و راه رفتن می‌شود.

‌هایپرتونی معمولا در اثر آسیب به بخش‌هایی از مغز یا نخاع ایجاد می‌شود که کنترل کننده‌ی حرکت ارادی هستند. این حالت ممکن است ناشی از آسیب به نخاع، مالتیپل اسکلروزیس، فلج مغزی، سکته ی مغزی، آسیب مغزی ناشی از فقدان اکسیژن، آسیب شدید به سر و بیماری‌های متابولیک نظیر بیماری ALS ‌باشد.

دیس کینزی تاخیری (TD: Tardive Dyskinesia)

دیس کینزی تاخیری یک اختلال عضلانی است که در اثر مواجهه‌ی طولانی مدت با برخی از انواع داروهای ضد جنون یا نورولپتیک ایجاد می‌شود.

TD با حرکات تکراری، غیر ارادی و بی هدف نظیر در آوردن شکلک (Grimacing)، برخورد لب‌ها به یکدیگر، بسته شدن پلک‌ها و یا حرکات سریع پاها و بازوها مشخص می‌شود. این وضعیت می تواند برای فرد کاملا خجالت آور باشد چرا که قابل کنترل نمی باشد.

سندرم تورت(Tourette Syndrome)

سندرم تورت یک اختلال عصبی ارثی است که با حرکات غیر ارادی تکراری و تولید اصوات غیر قابل کنترل موسوم به تیک (Tics) مشخص می‌شود.

این اختلال خود را اغلب در سنین ۶ تا ۱۵ سالگی نشان می‌دهد اما ممکن است زودتر(در ۲ سالگی) و یا دیرتر(در ۲۰ سالگی) نیز رخ دهد.
حرکات غیر ارادی (تیک) به خصوص در ناحیه‌ی صورت و سپس بازوها، پاها و تنه اولین علائم این سندرم هستند. این تیک‌ها تکراری و سریع می‌باشند.

تیک‌های صوتی معمولا همراه با حرکت اتفاق می‌افتند اما بعدها ممکن است جایگزین یک یا تعداد بیشتری تیک حرکتی شوند. خرخر، صاف کردن گلو، فریاد و وق وق کردن از جمله خصوصیات تیک‌های صوتی هستند. این تیک‌ها همچنین ممکن است به صورت کوپرولالیا (استفاده‌ی غیر ارادی از کلمات یا عبارات رکیک یا نامناسب از نظر اجتماعی) یا کوپروپراکسیا (حالات توهین آمیز بدن) تظاهر پیدا نمایند.

 بیماری ویلسون

ویلسون یک بیماری با الگوی وراثتی اتوزوم مغلوب است و زنان و مردان را به یک اندازه مبتلا می‌کند. برای به ارث رسیدن این بیماری، باید هر دو والد فرد حامل ژن معیوب باشند و فرد بیمار هر دو ژن معیوب را دریافت نماید.

عواقب این بیماری عبارتند از:

  • بیماری کبدی و
  • مشکلات عصبی و روانی

علائم جسمی عبارتند از:

  • زردی
  • درد شکمی و لرزش در هنگام راه رفتن
  • تکلم و بلع

علائم روانی عبارتند از:

  • خودکشی و همنوع کشی
  • افسردگی و خشونت

تشخیص سریع بیماری بسیار با اهمیت است چرا که آسیب کبدی ممکن است قبل از آغاز علائم بوجود بیاید. اعضای خانواده ای که یکی از اعضای آن مبتلا به ویلسون است، حتی در صورتی که هیچ علامتی نداشته باشند نیز باید تحت آزمایش و غربالگری قرار بگیرند. آزمایشات غربالگری عبارتند از ارزیابی سطح سرولوپلاسمین سرم و آزمایش میزان مس ادرار ۲۴ ساعته.

سوال خود را مطرح کنید :


پاسخی بگذارید