چکار کنیم که سکته مغزی نکنیم؟

سکته مغزی عارضه‌ای بسیار جدی و مرگبار است که در اثر اختلال خون‌رسانی به قسمتی از بافت مغز که ناشی از انسداد رگ مغزی به وسیله یک لخته خونی و یا پارگی یکی از عروق تغذیه کننده آن قسمت بافت مغز می‌باشد.

علت سکته مغزی

اگر خون‌رسانی به قسمتی از مغز دچار اختلال شده و متوقف گردد، این قسمت از مغز دیگر نمی‌تواند عملکرد طبیعی خود را داشته باشد، این وضعیت را اصطلاحاً سکته مغزی می‌نامند. علت سکته مغزی می‌تواند به خاطر مواردی مانند بسته شدن یا پاره شدن یکی از رگ‌های خون رسان مغز ایجاد شود.

سکته مغزی تغییری در عملکرد مغز است که معمولاً حاد بوده و به دلیل آسیب دیدن یا کشته شدن سلول‌‌های مغز رخ می‌دهد. تغییرات صورت گرفته باعث ایجاد دگرگونی‌‌هایی در عملکرد نرمال فرد می‌شوند.

انواع سکته مغزی

حدود ۸۵ درصد سکته هاى مغزی از نوع سکته هاى مغزی ایسکمیک هستند. سکته مغزى ایسکمیک زمانی اتفاق می افتد که شریان های مغز شما تنگ یا مسدود شده و باعث کاهش شدید جریان خون (ایسکمی) شوند، بایستی به این موضوع توجه کنید که اگر بیمار قبل از رسیدن به مرحله انسداد عروق تشخیص داده شود و با کمک روشهای کنونی از جمله استنت گذاری در مغز شریان باز شود این بیمار سکته را تجربه نخواهد کرد، هم اکنون با کمک دستگاههایی مانند سونوگرافی داپلر مغزی یک پزشک به راحتی می تواند وضعیت شریان های مغز را بررسی کرده و در صورتی که انسدادی وجود دارد با استفاده از شیوه هایی از قبیل دارو درمانی، استنت مقزی با هدایت دستگاه آنژیوگرافی مغز و یا روشهای دیگر به درمان آن بپردازد.

شایعترین سکته های مغزی ایسکمیک عبارتند از:

سکته مغزی ترومبوتیک

سکته مغزی ترومبوتیک زمانی اتفاق می افتد که یک لخته خون (ترومبوز) در یکی از شریان هایی که خون را به مغز می رساند، تشکیل شود، افرادی که دچار چربی خون بالا هستند، افراد سیگاری، کسانیکه رژیم غذایی نامناسب دارند و نیز کسانی که دچار کهولت سن شده اند از جمله افرادی هستند که بیشتر در معرض لخته شدن خون و سکته مغزی قرار دارند، رسوب چربی ها و برخی دیگر فاکتورهای موجود در رگ باعث ایجاد تنگی و گرفتگی شریان شود و اگر این گرفتگی از حد بگذرد بیمار دچار ترمبوز خواهد شد.

 سکته مغزی آمبولیک

سکته مغزی آمبولیک زمانی اتفاق می افتد که لخته خون یا سایر ضایعات دور از مغز شما شکل گرفته و از طریق جریان خون به شریان هاى مغزى رسیده و باعث تنگى آن ها می شوند، در مواردی مانند بیماری واریس که درون رگها لخته ایجاد می شود، فشار خون می تواند با کندن لخته و آوردن آن به شریانهای مغزی باعث سکته شود، در چنین شرایطی بیمار اگر فورا به مراکز درمانی منتقل شود احتمال بالایی برای درمان شریان مسدود شده داشته و پزشک می تواند با کمک روشهایی مانند تزریق tpa از ایجاد عوار ماندگار و دائمی جلوگیری کند.

سکته مغزی ایسکمیک گذرا یا خفیف

سکته ى مغزى خفیف یک دوره ى کوتاه از علائمى شبیه به علائم سکته مغزى را دارد. کاهش موقت جریان خون به بخشی از مغز شما سبب ایجاد سکته خفیف شده که اغلب کمتر از پنج دقیقه طول می کشد. همانند سکته مغزی ایسکمی، سکته خفیف نیز زمانی اتفاق می افتد که لخته یا مواد دیگر، ورود جریان خون را به بخشی از مغز شما مسدود کنند، تحقیقات نشان داده است بسیاری از افرادی که سکته خفیف مغزی را تجربه می کنند به زودی و در زمانی نزدیک سکته گسترده را تجربه می کنند بنابراین بسیار مهم است که بیمار ایسکمیک مغزی حتی اگر علائم کوتاهی را تجربه نموده باشد به پزشک ارجاع نموده و از شرایط شریانهای مغزی وی مطمئن شد.

مطالب پیشنهادی:  ارتباط مغز و اعصاب با خشکی مفاصل!

علائم سکته مغزى

برخی علائم هشدار دهنده ی قبل از سکته ی مغزی عبارتند از: اشکال در صحبت کردن و فهمیدن، فلج یا بی حسی صورت، دست یا پا به خصوص در یک طرف بدن، مشکل در دیدن در یک یا هر دو چشم، تارى یا دوبینى، سردرد ناگهانى و شدید به همراه استفراغ، سرگیجه یا کاهش هوشیاری، مشکل در راه رفتن و عدم تعادل

علائم سکته مغزى در زنان

ممکن است علایم سکته ى مغزى در زنان مشابه علائم سکته ى معزى در مردان نباشد. این علائم ممکن است شامل موارد زیر باشد:

  • حالت تهوع یا استفراغ
  • تشنج
  • سکسکه
  • مشکل در تنفس
  • درد
  • غش کردن یا از دست دادن هوشیاری
  • ضعف عمومی

 

 

 

 

 

 

از آنجایى که این علائم منحصر به زنان است، ممکن است به سرعت تشخیص داده نشود و درمان به تاخیر بیافتد. رفتارهای عجیب و غریب، مانند خواب آلودگی ناگهانی، نیز می تواند نشان دهنده ى یک سکته مغزی باشد. پزشکان این علائم را وضعیت ذهنی متغیر می نامند.

این علائم عبارتند از:

  • عدم پاسخگویی
  • بى هوشى
  • گیجی
  • تغییر رفتار ناگهانی
  • توهم

پیشگیری از سکته ى مغزى

بسیاری از استراتژی های پیشگیری از سکته مغزی همانند راهبردهای پیشگیری از بیماری هاى قلبی هستند. به طور کلی، توصیه های شیوه زندگی سالم عبارتند از:

کنترل فشار خون بالا

یکی از مهمترین کارهایی که می توانید برای کاهش خطر سکته مغزی خود انجام دهید، این است

که فشار خونتان را کنترل کنید. اگر سابقه ى سکته مغزی دارید، فشار خونتان را پایین بیاورید تا از سکته ى ایسکمیک یا خفیف جلوگیری شود.

ورزش، کنترل استرس، حفظ وزن سالم و محدود کردن مقدار مصرف سدیم و الکل همه راه هایی هستند که مى توان فشار خون بالا را در کنترل کرد. کاهش میزان کلسترول و چربی اشباع در رژیم غذایی خود که مى تواند باعث کاهش پلاک در شریان ها شود.

 ترک دخانیات

دخانیات خطر ابتلا به سکته مغزی را برای افراد سیگاری و غیر سیگاری در معرض دود سیگار افزایش مى دهد.

کنترل دیابت

شما می توانید دیابت را با رژیم غذایی، ورزش، کنترل وزن و دارو کنترل کنید.

حفظ وزن سالم

داشتن اضافه وزن به سایر عوامل خطر سکته مغزی، مانند فشار خون بالا، بیماری قلبی عروقی و دیابت کمک می کند.

رژیم غذایی غنی از میوه ها و سبزیجات

رژیم غذایی حاوی پنج عدد میوه یا سبزى در روز ممکن است خطر سکته مغزی را کاهش دهد. همچنین روغن زیتون، آجیل و غلات کامل نیز می توانند مفید باشند.

ورزش منظم

ورزش های هوازی موجب کاهش خطر ابتلا به سکته مغزی می شوند و می توانند فشار خون را نیز کاهش دهند. ورزش سطح کلسترول لیپوپروتئین با چگالی بالا را افزایش مى دهد و سلامت کلی عروق خونی و قلب را بهبود مى بخشد. همچنین به شما در کاهش وزن، کنترل دیابت و کاهش استرس کمک مى کند .

پرهیز از  مواد مخدر 

بعضی از مواد مخدر خیابانی مانند کوکائین و متامفتامین، فاکتورهای خطر براى سکته مغزی هستند. کوکائین موجب کاهش جریان خون و تنگى شریان ها مى شود.

مطالب پیشنهادی:  درمان و پیشگیری از سکته مغزی

داروهای سکته مغزی

اگر سابقه ى سکته مغزی ایسکمیک یا خفیف را داشته اید، پزشک ممکن است داروهایى براى کاهش خطر ابتلا به سکته بعدی تحویز کند ، شامل:

داروهای ضدپلاکت

داروهای ضد پلاکت باعث کاهش خطر ایجاد لخته مى شوند. معمول ترین داروى ضد پلاکت مورد استفاده آسپرین است. اگر آسپیرین از سکته مغزی جلوگیری نکرد یا نتوانید آسپرین مصرف کنید، ممکن است پزشک داروهای ضد پلاکت مانند کلوپیدوگرل (پلاویکس) را تجویز کند.

داروهای ضد انعقاد

این داروها شامل هپارین و وارفارین (کومادین) هستند که باعث کاهش لخته شدن خون می شوند. هپارین سریع عمل می کند و می تواند در مدت کوتاهی در بیمارستان استفاده شود. وارفارین باید طولانی مدت مصرف شود.

درمان سکته مغزى

هنگامی که علائم سکته مغزی شروع می شود، تنها زمان کوتاهى براى درمان وجود دارد تا فرد نجات پیدا کند. اگر بیمار در عرض چهار ساعت و نیم پس از تجربه ى علائم سکته مغزی به اورژانس بیاید، پزشکان می توانند یک داروی قوی ضد لخته را تجویز کنند و اغلب بافت مغزی را نجات مى دهند. اما اگر بیش از چهار ساعت و نیم گذشته باشد، نباید دارو مورد استفاده قرار گیرد.

عوارض بعد از سکته مغزی

سکته مغزی می تواند گاهی اوقات معلولیت های مداوم یا دائمی را ایجاد کند، بسته به اینکه کدام قسمت مغز فاقد جریان خون و تحت تاثیر آن است. برخی عوارض سکته مغزی عبارتند از:

 اشکال در صحبت کردن یا بلع

سکته ی مغزی ممکن است سبب شود که کنترلتان بر ماهیچه های دهان و گلو کم شود که ممکن است باعث اشکال در حرکت آن ها براى بلع یا صحبت شود .همچنین ممکن است ایجاد اشکال با زبان در صحبت کردن یا درک گفتار، خواندن یا نوشتن شود که معمولا قابل درمان هستند.

فلج یا از دست دادن حرکت عضلانی

ممکن است یک طرف بدن شما فلج شود یا کنترل عضلات خاصی در یک طرف صورت یا یک بازو را از دست دهید. فیزیوتراپی ممکن است به شما کمک کند به فعالیت هایی که مانع از بروز فلج می شوند، مانند راه رفتن، خوردن غذا و لباس پوشیدن، بازگردید.

از دست دادن حافظه و یا اشکال در تفکر

بسیاری از افراد مبتلا به سکته مغزی، ممکن استزحافظه ى خود را از دست بدهند. برخى دیگر ممکن است دشواری در تفکر، قضاوت و درک مفاهیم داشته باشند.

مشکلات عاطفی

افراد مبتلا به سکته ی مغزی ممکن است مشکلاتی در کنترل عواطف خود داشته باشند و یا افسرده شوند.

درد

افراد مبتلا به سکته مغزی ممکن است درد، بی حسی یا احساسات عجیب و غریب در قسمت هایى از بدن که تحت تاثیر سکته مغزی قرار گرفته اند، شوند. به عنوان مثال، اگر سکته مغزی باعث از دست دادن احساس در بازوی چپ شود، ممکن است احساس سوزش ناراحت کننده ای در آن بازو ایجاد شود.

ممکن است فرد، به خصوص پس از سکته مغزی شدید، به تغییرات دما حساس باشد. این عارضه به عنوان درد شدید سکته مغزی یا سندرم درد مرکزی شناخته می شود. این وضعیت معمولا چند هفته پس از سکته مغزی ایجاد می شود و ممکن است در طول زمان بهبود یابد.

 تغییر رفتار و توانایی مراقبت از خود

افرادی که دچار سکته مغزی شده اند، گاهی کمتر اجتماعی بوده و یا پرخاشگر باشند. این بیماران ممکن است نیاز به مراقبت روزانه داشته باشند. همانطور که آسیب مغزی در افراد متفاوت است، موفقیت درمان این عوارض از فردی به فرد دیگر نیز متفاوت است.

مطالب پیشنهادی:  علل افزایش گلبول‌های قرمز خون

فیزیوتراپى بعد از سکته مغزى

اگر سکته بخشی از مغز شما را که کنترل کننده ى حرکت است را تحت تاثیر قرار دهد، ممکن است بیمار، ضعف یا فلج در یک طرف بدن یا مشکلات حرکت و انجام فعالیت های روزمره را داشته باشد.

ممکن است علائم دیگرى مانند اسپاسم عضلانی، مشکلات تعادل و درد مفاصل را نیز تجربه کند. فیزیوتراپی می تواند به بهبودی شما کمک کند.

مراقبت از بیمار سکته در منزل

۱- داروهاى تجویزى را به موقع مصرف کنید و مراقب هر گونه عوارض ناشى از آن ها باشید.
۲- مراقب عوارض پس از سکته ى مغزى باشید.

۳- حواستان به مکمل ها باشد؛ چرا که ممکن است سکته ى بعدى را تحریک کنند.
۴- میزان بهبودى بیمار و سرعت آن را ارزیابى کنید.

۵- مراقب باشید تا بیمار هنگام بلند شدن و راه رفتن زمین نخورد.
۶- اگر بیمار زمین خورد، آن را جدى بگیرید و سریعا به متخصص مغز و اعصاب مراجعه کنید.

۷- مراقب احساسات و حالت روحی بیمار باشید و با او بحث و جدل نکنید.
۸- به بیمار نشان دهید که از طرف شما حمایت مى شود.

تغذیه بیماران سکته مغزی

میوه ها و سبزیجات حاوی آنتی اکسیدان هایى هستند که می توانند باعث کاهش آسیب به عروق خونی شوند. آنها همچنین حاوی پتاسیم هستند که برای کنترل فشار خون بسیار مفید است.

فیبر موجود در میوه ها و سبزیجات می تواند کلسترول را کاهش دهد. فولات که در سبزیجات برگ سبز پیدا مى شود، ممکن است خطر سکته را کاهش دهد. دانه ها و غلات نیز حاوی فیبر و فولات هستند.

لبنیات منبع پتاسیم و کلسیم هستند و به کنترل فشار خون کمک کنند. مواد جایگزین برای لبنیات شامل شیر سویا یا شیر برنج غنی شده با کلسیم است. منابع دیگر کلسیم عبارتند از ماهی هاى استخوان دار، بادام و توفو.

بعد از سکته مغزی اینها را نخورید!

چیزهایی که بعد از سکته محدود می شوند عبارتند از:

⛔ نمک

نمک بیش از حد می تواند فشار خون را افزایش دهد. برچسب هاى مواد غذایى را بخوانید و گزینه هایى با نمک پایین را انتخاب کنید. نمک را هنگام پخت یا روی میز اضافه نکنید. برای افزایش عطر و طعم، از گیاهان و ادویه جات استفاده کنید. اگر مصرف خود را به تدریج کاهش دهید، ضائقه ى خود را در عرض چند هفته تنظیم می کنید.

⛔ قند

شکر بیش از حد می تواند به عروق خونی آسیب برساند. برچسب هاى مواد غذایى را بخوانید و گزینه هایى با شکر پایین تر را انتخاب کنید. حتی غذاهایی که ممکن است به عنوان شیرینی آن ها را نشناسید، به آن ها شکر اضافه شده است.

⛔ چربی اشباع شده

این چربى باعث بالا رفتن کلسترول مى شود. روغن های غیر اشباع را مصرف کنید. روغن بادام زمینى یا آوکادو را امتحان کنید.

⛔ الکل

مصرف بیش از حد الکل باعث افزایش عوامل خطر سکته از جمله فشار خون بالا می شود.

 

 دکتر بتول دادخواه متخصص مغز و اعصاب 

سوال خود را مطرح کنید :


پاسخی بگذارید