راههای پیشگیری از بیماری صرع

 

متخصص مغز و اعصاب: تقریبا 50 میلیون نفر در جهان مبتلا به صرع هستند که نیمی از آنها درمان نشده اند یا ناقص درمان می شوند. در کشور مانیز حدس زده می شود که بیش از یک میلیون بیمار مبتلا به صرع وجود داشته باشد.

راههای پیشگیری :

اکثر علل صرع قابل پیشگیری هستند.سازمان جهانی بهداشت شش گام اساسی برای پیشگیری از ابتلا به صرع را بیان کرده است.

مراقبتهای پیش از تولد

زایمان بی خطر

کنترل تب در کودکان

کاهش ضربه مغزی

کنترل بیماریهای عفونی و انگلی

مشاوره ژنتیک

مراحل علائم تشنج تونیک – کلونیک

  • تحریک پذیری یا رفتارهای غیر عادی به مدت چند دقیقه پیش از بروز تشنج ) Aura )
  • سپاسم و انقباض عضلات که 30 ثانیه طول می کشد و کودک در طی آن بیهوش شده و به زمین می افتد و تنفس نامنظم می شود .
  • حرکات پرشی اندامها یا صورت که می تواند از 20 ثانیه تا چند ساعت طول بکشد . در این مرحله ممکن است کودک زبانش را گاز بگیرد و کنترل مثانه یا روده را از دست بدهد .
  • پس از آنکه تشنج متوقف شد ، ممکن است کودک تا چند دقیقه و به ندرت تا ده دقیقه بیهوش باقی بماند .
  • بعد از بازگشت هوشیاری کودک معمولا گیج است و سردرد دارد و ممکن اتس به خواب رود .

امراضی غیر از صرع که ممکن است با تشنج همراه باشند

تشخیص افتراقی : به منظور انتخاب یک روش درمانی صحیح باید صرع ایدیوپاتیک را از صرع علامتی تشخیص بدهد . باید به سابقه بیمار توجه وافر مبذول داشت و از فردی که شاهد بروز حملات بوده است درباره چگونگی حمله استفسار نمود . باید درباره تواتر و تکرر حملات و نیز درباره کوتاهترین و طولانی ترین فاصله بین حملات اطلاعاتی بدست آورد . باید از وجود یا عدم بیماری ها یا حوادث زیر در سابقه بیمار مطلع گردید :

1- ضربه : ضربه های جمجمه ای مولد بیهوشی ، ضربه های زایمانی ، فلج دوره نوزادی ( نئوناتال ) .

2- عفونت : مننژیت ، آنسفالیت ، سیاه سرفه .

3- حملات سمی : مصرف زیاد از حد نوشابه های الکلی و ارتباط آن با حملات تشنجی .

وجود هر گونه سابقه تشنج ، میگرن ، یا از اختلالات عصبی در فامیل بیمار باید کشف شود. چنانچه به زودی بعد از حمله تشنجی ، تب و صلابت گردن ایجاد شود باید ظن طبیب به امراضی چون مننژیت یا خونریزی زیر عنکبوتیه متوجه گردد . همراه بودن حملات تشنجی با علائم مغزی کانونی ، نشانه بیماری های عروقی مغز است .

از بیمار باید یک امتحان فیزیکی و عصبی کامل به عمل آید . مطالعات آزمایشگاهی باید شامل امتحانات زیر باشد :

تجزیه ادرار ، اندازه گیری ازت اوره خون ، اندازه گیری قند خون ، اندازه گیری کلسیم خون ، انجام تستهای سرم شناسی جهت سیفیلیس ، رادیوگرافی قفسه سینه و جمحمه ، پونکسیون لومبروالکتروآنسفالوگرافی .

در مورد تمام کودکان و بیماران بزرگتری که دچار عقب افتادگی عقلی هستند باید امتحانات تشخیصی مخصوص فنیل کتونوری را انجام داده ادرار را از نظر جستجوی اسیدهای آمینه غیر طبیعی مورد آزمایش قرار داد .

در صورت لزوم باید به تستهای تشخیصی مخصوص توکسوپلاسموز ، بیماری انکلوزیون سیتو مگابیت ، بیماری ذخیره چربی و لکودیستروفی متاکروماتیک مبادرت نمود .

چنانچه نتایج تحقیقات آزمایشگاهی فوق ایجاب نماید ، باید به آزمایشاتی چون پنوموآنسفالوگرافی ، و انتریکولوگرافی یا آنژیوگرافی مغز نیز اقدام کنند تقریبا در نزد 85 درصد از بیماران ، الکتروآسفالوگرافی امواج غیر طبیعی نشان می دهد در حملات صرع بزرگ ، در الکتروآنسفالوگرام یک سلسله امواج نوک تیز « SPIKES » به تعداد 25-30 در دقیقه ظاهر می شود . در صرع کوچک این امواج بطئی تر می باشند ( سه موج در دقیقه ) . در حملات صرع پیسیکوموتور ، کانونهای مولد امواج آهسته یا نوک تیز در لوب گیجگاهی قرار دارد . ناهنجاری های موضعی یا منتشر در الکتروآنسفالوگرام  ممکن است به تشخیص افتراقی بیماری مغزی کمک  نماید . باید در نظر داشت که یک الکتروآنسفالوگرام طبیعی تشخیص صرع را منتفی نمی سازد زیرا الکتروآنسفالوگرام 15 درصد از مصروعین در فواصل حملات ممکن است طبیعی باشد .

مراقبت و درمان از بیمار صرع

الف – اصول کلی : در صرع ایدیوپاتیک چون علت بیماری معلوم نیست باید به همان درمان حملات تشنجی اکتفا نمایند در صرع علامتی یا سایر بیماری هایی که با حملات تشنج همراهند علاوه بر تسکین حمله تشنجی ، باید بیماری اصلی را نیز درمان نمود . روی هم رفته درمان حملات صرع در اکثر موارد یکسان است :

1- حذف عوامل مولد یا تسریع کننده حملات : اختلالات جسمی ( عفونتها و نقایص آندوکربنی ) باید برطرف شوند . ضایعات عضوی مغز نظیر تومورها و آبسه ها باید در صورت امکان به کمک عمل جراحی برداشته یا معالجه شوند . در مورد بیمارانی که گرفتار حملا ت کانونی بوده و در مقابل درمان طبی مقاوم باشند ، باید به کمک عمل جراحی اسکارها و جوشگاههای قشر مخ را( ناشی از تروماها ، ضایعات عروقی ، یا ضربه های زایمانی )  بردارند .

بعد از برداشتن ضایعات عضوی به کمک عمل جراحی ، معمولا لازم است که درمان طبی را نیز ادامه بدهند .

2- بهداشت جسمی و فکری : بیمار را باید تشویق کنند تا حتی الامکان بی دغدقه و طبیعی زندگی کند . بیمارباید برنامه خواب منظم و کافی داشته باشد و به محض بیدار شدن از خواب باید بستر را ترک گوید .

فعالیتهای بدنی خفیف برای بیمار بسیار مفید است  و همچنین برخی از ورزشهای سبک نظیر شنا یا اسب سواری نیز مجاز می باشند . بیماران صرع باید از راندن وسایل نقلیه منع شوند . تفریحاتی چون سینما ؛ رقص و سایر فعالیتهای اجتماعی برای بیمار بسیار مفید می باشد ( البته به شرطی که در انجام آن زیاده روی نشود ) استعمال نوشابه های الکلی ممنوع و کنترل اندکی است .

در مورد این بیماران باید به روان درمانی نیز اقدام نمود و اختلالاتی چون احساس حقارت ، ناراحتی و سوء ظن و از توجه دیگران و سایر عیوب و مشکلات هیجانی و عاطفی را اصلاح کرد . کودکان مصروع را باید به مدرسه بفرستند و مصروعین بالغ را به کار و فعالیت معیشتی تشویق نمایند .

بهبود بخشیدن به کار بیمار ممکن است سبب علاقه مندی بیشتر او شود و به بهبودی او کمک نماید باید به افراد فامیل گوشزد کرد که در مقابل بیمار روحیه ای طبیعی و عاقلانه پیش بگیرند و از محافـظت زیاد از حد بیمار یا لوس کردن او خودداری نمایند . به طور کلی باید روشی انتخاب شود که از علیل گردیدن و از کار افتادگی بیمار حتی الامکان جلوگیری به عمل آید . بستری کردن بیمار در بیمارستانها یا موسسات مخصوص فقط در مواردی جایز است که یا وضع عقلی بیمار خیلی خراب باشد و یا اینکه حملات حاصله بسیار شدید و مکرر باشند و به درمان طبی جواب ندهند .

3- درمان یک حمله تشنجی : صرفنظر از علت حمله درمان حملات صرع در تمام موارد یکسان است و به طور کلی باید ترتیبی بدهند که از وارد آمدن ضربه و ضایعه بر بیمار جلوگیری به عمل آید .

برای ممانعت ا ز گاز گرفتن و زخمی کردن زبان باید جسم با مقاومت ولی نسبتا نرمی ( نظیر بالشهای کوچک مخصوص یا دستمال ) را بین دو ردیف دندانهای بیمار قرار بدهند . یقه بیمار را باید بازکنند تا گردن آزاد باشد و بهتر است یک بالش نیز زیر سر بیمار قرار بدهند . با موافقت بیمار می توان یکی از همکاران او را مسئول انجام اینگونه کمکهای فوری نمود .

ب – درمان دارویی : چندین ترکیب شیمیایی در دسترس است که سبب کنترل حملات صرع می گردد ولی تا به امروز هیچ دارویی پیدا نشده است که به تنهایی بتواند تمام انواع اصلی صرع را تحت کنترل درآورد . بنابراین ، در هر یک از انواع صرع لازم است که لااقل یک نوع دارو تجویز نمایند .

به کمک درمان صحیح و کافی حملات صرع بزرگ در نزد 50 درصد از بیماران تحت کنترل در می آید و در نزد 35 درصد از مابقی بیماران ، فاصله بین حملات زیاد می شود و از تواتر و تکرار حملات به نحو بارزی کاسته می گردد .

صرع کوچک در 33 درصد موارد تحت کنترل در می آید و در نزد 33 درصد از بقیه بیماران می توان از تکرار حملات کاست .

صرع پسیکوموتور در 28 درصد موارد کنترل می شود و 50 درصد موارد می توان فاصله بین حملات را طولانی نمود یعنی تکرار حملات را تقلیل داد .

هیچ از داروهایی که به عنوان درمان صرع به کار می روند دارای مقدار استعمال کاملا یکنواخت و استاندارد نیستند . روش اساسی به کاربردن از این داروها عبارت از این است که تجویز دارو را از مقادیر کم شروع کنند و به تدریج میزان آن را بالا ببرند تا حملات صرع تحت کنترل درآید یا اینکه اثرات سمی دارو به ظهور برسد .

مقادیری که ذکر می شود مخصوص بالغین می باشد و در مورد بچه ها باید به تناسب سن و وزن کودک میزان دارو را تقلیل داد هر چند که گاهی بچه ها به تناسب سن یا وزن خود قادر به تحمل مقادیر زیادی از دارو می باشند .

در صرع بزرگ دی فنیل هیدانئوتین سدیم و فنوباربیتال موثر ترین داروها می باشند که می توان آنها را به تنهایی یا همراه با یکدیگر به کار برد . در موارد ی که حملات صرع مکرر نباشند می توان فقط از فنوباربیتال استفاده کرد . این دارو را به مقدار1/0 گرم در 24 ساعت ، شب موقع خواب تجویز می نمایند . در صورت لزوم می توان این مقدار را افزایش داد و به 1/0 گرم دو بار در روز رسانید .

در مورد حملات مکرر صرع دی فنیل هیدانتوئین سدیم داروی انتخابی به شمار می رود  که حداقل مقدار استعمال آن برابر 3/0 گرم در روز از طریق خوراکی است .

این دارو را می توان به طور منقسم در طی روز و یا اینکه به طور یکجا شب موقع خواب تجویز نمود . چنانچه این دارو به مقدار فوق موثر واقع نشود باید مقدار آن را بالا ببرند تا حملات صرع تحت کنترل درآید یا اثرات جانبی نامطلوب دارو به ظهور برسد .

در بسیاری از موارد ، استعمال توام دی فنیل هیدانتوئین و فنوباربیتال معمولا از بکار بردن هر یک از داروهای فوق به مقادیر زیاد نتایج بهتری می دهد . در موارد ی که دی فنیل هیدانتوئین موثر واقع نشود یا اثرات جانبی پریمیدون Primidone استفاده نمود . پریمیدون را در ابتدا به مقدار 25/0 گرم در روز تجویز می نمایند و سپس هر هفته بر میزان آن می افزایند تا به  1 – 5/1 گرم در روز برسند . مفوباربیتال Mephobarbital را نیز می توان جانشین فنوباربیتال نمود . مفوباربیتال به مقدار 2/0 گرم ،  1- 3 بار در روز از راه خوراکی به کار می رود . برومورها به مقدار یک گرم ، 3-4 بار در روز گاه گاهی ممکن است از سایر داروها موثرتر واقع گردند . در مواردی که از برومورها استفاه می کنند . باید مقداری کلرور در رژیم غذایی وارد بدن نمایند و در صورت امکان از بروز علائم برومسیم ( آکنده ، سردرد ، سرد شدن انتهاها ، بدبویی نفسی ، خواب آلودگی ، ضعف ) جلوگیری به عمل آورند .

در صرع پسیکوموتور همان داروهایی را که در مورد صرع بزرگ ذکر شد به کار می برند – هر چند که در بسیاری از موارد لازم می شود این داروها را با دوز بیشتر تجویز نمایند .

در صرع کوچک اتوسوکسیمید « Ethosuximide » به مقدار 5/0 – 5/1 گرم در روز دارای انتخابی به شمار می رود . سایر داروهای موثر عبارتند از :

– تری متایلون یا پارامتادیون به مقدار 3/0 – 2 گرم در روز به طور منقسم در چند وعده

– استازولامید به مقدار 250 میلی گرم از راه خوراکی 3 بار در روز

یک رژیم غذایی ستون ساز « ketogenic diet » گاهگاهی نتایج رضایت بخش به بار می آورد ولی اتخاذ چنین رژیمی مشکل است در اشکال مقاوم صرع کوچک ، بعضی از پزشکان به تجویز کیناکرین به مقدار 50-150 میلی گرم در روز معتقد هستند .

در اسپاسم شیرخوارگان درمان با کورتیکو ستروئیدها معمولا موثر واقع می گردد . پرونیزون به مقدار 2 میلی گرم برای هر کیلوگرم وزن بدن به مدت 4 هفته تجویز می شود و سپس به عنوان درمان نگاهدارند ه می توان نصف مقدار فوق را تجویز نمود . از ACTH به مقدار 20-60 واحد در روز نیز می توان استفاده نمود .

در معادلات ( اکیوالان ها ) صرع ، مانند صرع بزرگ از دی فنیل هیدانتوئین ، فنوباربیتال یا پریمیدون استفاده می نمایند .

در حملات پی در پی صرع درمان اصلی عبارت است از تزریق 4/0 – 8/0 گرم فنوباربیتال سدیم بداخل ورید . پارالدئید را نیز می توان به مقدار 3- 6 سانتی مترمکعب هر چهار دقیقه یک بار به داخل ورید تزریق نمود یا اینکه مقادیر 5/0- 1/0 سانتی مترمکعب برای هر کیلوگرم وزن بدن را به صورت انقوزیون داخل وریدی مداوم تجویز نمود .

دی فنیل هیدانوئین را می توان با سرعتی برابر با 50 میلی گرم در دقیقه به داخل ورید تزریق نمود تا اینکه حمله تشنج قطع گردد یا روی هم رفته 5/0 – 1 گرم از دارو تجویز شود . در مورد بچه ها با توجه به وزن بدن باید مقدار کمتری از داروهای فوق را به کار ببرند چنانچه داروی مورد لزوم را در یک وعده تجویز کنند نتایج بهتری به دست خواهد آمد تا اینکه آن را به طور مستقیم در چند روز تجویز نمایند . در بعضی اشکال مقاوم بیماری ، می توان فنوباربیتال سدیم را از طریق داخل وریدی یارکتال به مقدار بیهوش کننده به کار برد . در مورد بعضی از این بیماران ممکن است هیپوترمی مفید واقع گردد .

 

سوال خود را مطرح کنید :


پاسخی بگذارید